De strijd tegen de kilo’s

Het is zo ver. De helft van de volwassenen in Nederland heeft overgewicht. We zijn landen zoals de Verenigde Staten, Mexico en Groot-Brittannië achternagegaan. En er zullen meer en meer dikke mensen bijkomen. Mijn mede-diëtisten kennen allemaal wel een cliënt (meestal vrouwen, maar ook geregeld mannen), die sinds hun jeugd tegen de kilo’s vecht. In de tijd dat ik op de basisschool en middelbare school zat (eind jaren ’90 tot eind 00’s), was er in een klas van 30 leerlingen een handvol kids die iets te dik waren. Ik had vroeger zelf ook een buikje op de basisschool en middelbare school. Maar ik behoorde dus tot enkelen. Nu zijn te dikke kinderen meer en meer de norm. Deze kinderen zullen als zij volwassen zijn vaker met het verhaal aankomen dat ze sinds hun jeugd tegen de kilo’s vechten.

De opvoeders zijn verantwoordelijk

De verantwoordelijken voor dit probleem? De opvoeders. En dan bedoel ik niet alleen de ouders, maar ook de leraren en docenten van basisscholen en middelbare scholen, de trainers en vrijwilligers van sportclubs en andere mensen in onze maatschappij die een voorbeeldfunctie hebben. Je mag me gerust om deze gedachte veroordelen, want er is namelijk wel een ding dat mijn relaas iets minder geloofwaardig maakt en dat is dat ik zelf geen kinderen heb. Ik ben zelf geen ouder. Ik heb in het verleden via verschillende sportinstanties als trainer, lesgever en begeleider met kinderen gewerkt, maar ik zag deze kinderen niet dag en nacht en ik had ook vakantie van deze kinderen. Dus voor de ouders die deze blog lezen, ik kan me hooguit voorstellen dat het hebben van kinderen veel energie kan kosten. Maar hoe het daadwerkelijk voelt, dat weet ik niet echt.

Maar terug naar waar ik was begonnen. De opvoeders als verantwoordelijken voor dit probleem. En waarom zij? Omdat zij de enigen zijn die directe invloed kunnen uitoefenen op hun eigen gedrag en enigszins op de omgeving van kinderen. De regering is zeker hard aan het werk om bepaalde initiatieven zoals een suikertaks en de Nutriscore te realiseren. Maar ook dit zijn maar kleine maatregelen die tot nu toe nog amper waarde hebben. Deze veranderingen kosten tijd en vaak zijn dat kostbare jaren.

De echte oplossingen voor dit probleem

Als je de vorige alinea nogmaals leest, valt het je op dat er twee zaken zijn die de opvoeder direct kan aanpassen:

  1. Invloed uitoefenen op hun eigen gedag, oftewel hun eigen voorbeeldfunctie;
  2. De omgeving enigszins veranderen.

Pas de omgeving aan

Laat ik met het tweede puntje beginnen, want dat is iets makkelijker te realiseren. Met de omgeving bedoel ik de directe ruimte waar het kind leeft of verblijft. Toen ik jong was, en dat heb ik nu nog steeds wel eigenlijk, merkte ik dat ik veel behoefte heb aan mijn eigen ruimte. Ik vond het fijn om helemaal in mezelf te zijn en niks met iemand te hoeven. Best gek voor iemand die nu als coach werkt en tig mensen in de week intensief begeleidt. Maar dat lukt me ook het beste als ik iets doe wat ik leuk vind, namelijk mensen trainen en coachen. Maar mijn ouders hadden bijvoorbeeld thuis een speelkamer waar ik naar hartenlust mijn fantasieën die ik had kon uitleven. Mijn ouders hadden tevens ook een grote boekenkast, naar ik meen destijds in de woonkamer. Deze boekenkast had encyclopedieën over allerlei dieren en ook boeken over de Tweede Wereldoorlog die intrigerende afbeeldingen bevatten die mij heel erg trokken. Bij die boekenkast is bijvoorbeeld mijn interesse in dieren en geschiedenis begonnen. In die speelkamer heb ik geleerd een bepaald voorstellingsvermogen te krijgen. Die speelkamer was door mijn ouders een bewuste aanpassing van de omgeving om mij, mijn broertje en zusje ruimte te geven om ongestoord in huis te kunnen spelen. Die boeken waren vanuit mijn ouders een onbewuste aanpassing in de omgeving. Beide hebben tot verschillende uitkomsten hebben geleid.

In een wereld waarin er nu zoveel keuzes zijn en er altijd een extreem makkelijke oplossing is, kunnen we ons binnen no-time naar een nieuwe omgeving verplaatsen en bijna direct spullen en voedingsmiddelen naar onze omgeving krijgen. En dat is superfijn. Want het zorgt ervoor dat we in Nederland voor een groot deel (niet iedereen helaas) in de top van Maslows piramide kunnen investeren. Maar tegelijkertijd zorgen deze veranderingen er ook weer voor dat als we dit te veel blijven doen zonder rekening te houden met een specifieke invulling in de onderkant van Maslows piramide, zoals goede voeding bij psychologische behoeften, gezond zijn zodat je daadwerkelijk kunt blijven werken in plaats van een burn-out te hebben, of fysiek afgekeurd te zijn door een vergaande staat van diabetes type 2, wat ook weer een gevolg heeft voor je eigenwaarde. En ik zeg dit nu natuurlijk heel zwart-wit en bot, maar als de helft van Nederland inmiddels overgewicht heeft, heeft de helft van Nederland wel risico op een ongezond en zwaar leven.

De directe omgeving voor het kind aanpassen als opvoeder zijnde, is dus heel belangrijk, want dit is hetgeen dat de opvoeder in meer of mindere mate direct kan toepassen.

Pas je gedrag aan

De eigen voorbeeldfunctie van de opvoeder is de volgende factor die de opvoeder direct kan aanpassen. Ik zeg niet dat dit makkelijk is, maar dit is eigenlijk binnen de kortst mogelijke tijd aan te passen. Ik train diverse moeders met kinderen van de basisschoolleeftijd of begin middelbare schoolleeftijd. Het leuke en grappige is dat je als trainers van deze moeders thuis ook echt een begrip wordt. Kinderen vragen geregeld; “ga je weer naar Loewie?” of “mag dat wel van Loewie?”, wanneer een moeder iets wil eten waar het kind dan vraagtekens bij zet. Maar soms, wanneer er bijvoorbeeld geen oppas beschikbaar is of na lang aandringen van het kind zelf, komt een kind van de moeder die ik dan train mee. Ik laat ze dan ook graag zien wat hun moeder nou zo allemaal doet tijdens onze PT-sessies en betrek de kinderen er ook in alsof het ook hun training is. Ondanks dat natuurlijk de kwaliteit van de training iets achteruitgaat voor de moeder, omdat ik dan ook het kind aandacht geef, vind ik deze sporadische sessies wel superbelangrijk. De voorbeeldfunctie die zo’n opvoeder, in dit geval de moeder heeft, is enorm. Als kinderen zien wat hun moeder er allemaal voor doet om aan haar gezondheid te werken en dat dit (vooral voor het kind) zo leuk kan zijn, dan werkt dat omgekeerd ook weer heel bekrachtigend voor deze moeder. Een voorbeeldfunctie zit hem mijns inziens namelijk niet alleen in het verbale gedrag van de opvoeder, wat je een kind leert en vertelt, maar vooral in het non-verbale gedrag van de opvoeder. Dus met inspireren tot- en het aanzetten tot … (vul in elk gewenst gedrag).

Mijn vader werkt fulltime en heeft sinds het begin van mijn tienerjaren een eigen Dak- en Klusbedrijf. Mijn moeder werkte vroeger parttime om voor een groot deel voor ons te zorgen. Ze werkte twee dagen in de week. Van jongs af aan was bij ons zaterdag frietdag. Elke zaterdag aten we friet met een snack. Voor mij meestal een frikandel. Als ik twee keer scoorde met voetballen, kreeg ik twee frikandellen. Een waar feest. De rest van de week kookte mijn moeder en in het begin ook mijn vader meen ik. Maar naarmate mijn vader het drukker kreeg, aten we steeds vaker fastfood. Op dinsdag, de ene werkdag van mijn moeder, aten we pizza. Op vrijdag, de andere werkdag van mijn moeder, aten we friet. Dan was het zaterdag en dan aten we ook weer friet. Soms werkte mijn moeder op zondag en dan was het friet of Chinees afhalen. Ik veroordeel mijn ouders hier niet om. Ik hoop ook niet dat zij mij hier om veroordelen dat ik dit typ. Ik ben eerlijk gezegd zelfs een beetje blij dat dit vroeger zo was. Dat heeft er vooral mee te maken dat ik me bewust ben van wat drukte, een slechte planning en gemak kan doen. Ik moet eerlijk bekennen, nu ik het zelf ook vaker druk heb en ik mijn eigen geld verdien, is het soms ook verleidelijk om fastfood te gaan halen. Ik denk voornamelijk omdat ik dit voorbeeld heb meegekregen. Om dit niet te doen, moet ik echt een bewuste keuze maken het dus daadwerkelijk niet te gaan halen. Ik maak deze bewuste keuze door een motivatie te verzinnen. Vaak is deze motivatie toch geld en een opening naar een nieuwe gewoonte die ik helemaal niet wil. Kijk ik naar mijn partners opvoeding, dan hadden zij geen vaste dagen voor fastfood. Haar ouders zie ik bijvoorbeeld zelden drinken. Mijn partner (en ik nu ook) drinkt dus ook zelden. Ik kan me in de tien jaar dat ik met haar samen ben, niet herinneren haar of mijn schoonouders dronken te hebben gezien. Waar ik dat in het begin van onze relatie, tijdens uitgaan en feestjes, zeker nog wel eens was. Al die voorbeeldfuncties van eigenlijk iedereen om ons heen, bepalen ontzettend ons gedrag. Het is naïef om te bedenken dat wanneer je als ouder of trainer op de sportclub door kinderen wordt gezien als je staat te roken dat dit niet onbewust iets met hen doet. Maar zo ook als leraar. Als je geregeld wordt gezien met een gevulde koek in de pauze, wordt dit sneller als de norm gezien.

Dus in deze tijd waarin alles zo makkelijk voor het krijgen is, hebben wij (ook ik als personal trainer en diëtist) een voorbeeldfunctie voor onze kinderen, onze jeugd. Waar het pakweg 100 jaar geleden voor de Nederlandse bevolking nog vaker een strijd was om de pensioenleeftijd te halen, is het nu de komende decennia een strijd tegen de kilo’s.

Praktische tips

Deze blog is denk ik niet alleen toepasbaar voor opvoeders, maar eigenlijk voor iedereen die “in strijd is met de kilo’s”. Ik wil je daarom ook graag nog wat praktische tips meegeven.

  • Je omgeving aanpassen is voor jezelf al heel makkelijk te realiseren. Kijk eens in huis wat je kunt verbeteren. Misschien kun je je tv wegdoen als je vindt dat je te veel tv kijkt. Misschien de frituurpan wegdoen als je vindt dat je te vaak frituurt. Ja het is rigoureus, maar het werkt echt. Wat er namelijk gebeurt, is dat als je dingen wegdoet, je vanzelf je gewoonten gaat aanpassen. Zo heb ik sinds ik op kamers ging, ruim zeven jaar geleden, de Playstation bij mijn ouders gelaten en ook geen tv gekocht. Ik wist namelijk dat dit mij te veel zou afleiden en mijn schoolprestaties in de weg zou zitten. Ik had het namelijk niet makkelijk op HBO Voeding en Diëtetiek. In plaats daarvan ging ik vaak met vrienden voetballen, of alleen, of ik ging naar de gym. Dit heeft uiteindelijk ook een basis gelegd voor hetgeen wat ik nu doe. Sinds augustus dit jaar heb ik me door mijn partner laten overhalen een Nintendo Switch te kopen. En ondanks dat ik soms nog verleid wordt door dat ding, geef ik nog steeds de voorkeur aan andere factoren in mijn leefstijl die ik belangrijk vind, zoals mijn werk en mijn trainingen. Dus als je het aankunt je directe omgeving aan te passen, weet dat je vast wel een manier vindt om je aan te passen en het waarschijnlijk niet echt gaat missen.
  • Je voorbeeldfunctie verbeteren. Dat begint met bewustwording. Bewust worden van welke keuzes je maakt en enigszins proberen te begrijpen hoe anderen je zien. Daarvoor moet je weer in contact met anderen komen. Dit creëert ook weer een basis voor steun. Steun bij hetgeen dat je wilt veranderen. Want verandering is niet makkelijk, maar wel noodzakelijk wil je je gedrag aanpassen. Lukt je dat, dan word je ook voor anderen meer en meer een voorbeeld.
  • Als laatste helpt het om je lekker af te zetten tegen de gevestigde orde en samen met je partner of iemand met wie je close bent, een gezamenlijk front te vormen. Wat ik daarmee bedoel, is dat je je juist niet te veel moet laten leiden door je omgeving. Als iedereen een drankje neemt, fuck it, drink water. Of als de kids van je vrienden zich op een elektrische fiets voortbewegen, terwijl ze nog geen kilometer voor school hoeven te reizen, fuck it, haal voor je eigen kids een mountainbike waarmee ze ook door de bossen kunnen crossen, of een wielrenfiets waarmee ze samen met jou op zondag kunnen gaan fietsen. En zoek dus iemand in je omgeving met wie je deze “afwijkende gedachten” kunt delen. Zo ben ik met enkele vrienden heel close (of geweest) omdat we iets anders dachten dan wat de grote kudde doet en ben ik van mening dat dit één van de “geheimen” is van de gelukkige relatie die ik met mijn partner heb.

In Nederland leven we in een wereld die ons veel veiligheid en veel keuzes biedt. Maar als we willen dat er in onze gezondheid iets veranderd, dan zullen we daar toch echt zelf mee moeten beginnen. Bedankt voor het lezen!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *